Een mijnenveld leggen kost uren. Waarom kost het ruimen weken?
Het kostengat
Bij Nordhal Defence ontwikkelen we wegwerpbare onderwaterdrones om zeemijnen onschadelijk te maken. Dit artikel gaat over waarom we dat belangrijk vinden.
Eerder dit jaar legde Iran zeemijnen in en rond de Straat van Hormuz, een knelpunt waar twintig procent van de olie in de wereld doorheen gaat. Maanden later is de vaarweg nog steeds zwaar verstoord. Mijnenruiming is een van de redenen.
Het is niet de enige reden. Verzekeringen, diplomatie en bredere militaire dreigingen spelen allemaal mee. Maar de fysieke werkelijkheid van mijnenruiming is op zichzelf al opvallend: een wapen dat een paar duizend dollar kost, vraagt om een operatie die vele malen meer kost en een aantal van de meest gespecialiseerde middelen van een marine wekenlang vastlegt. Een veel geciteerde schatting stelt dat het ruimen van een mijn meer dan tien keer zoveel kost als het leggen ervan, en tot 200 keer zo lang duurt.
De rekensom is meedogenloos. In 1991 beschadigden goedkope Iraakse mijnen zowel de USS Tripoli als de USS Princeton, een Aegis-kruiser van een miljard dollar. De wapens die hem troffen, kostten elk een paar duizend dollar, en de schade liep in de tientallen miljoenen. Daar is sindsdien in wezen niets aan veranderd. Zeemijnen behoren tot de meest effectieve asymmetrische wapens in moderne oorlogvoering, omdat de aanvaller veel meer ontwrichting veroorzaakt dan het wapen kost.
Hoe we vandaag mijnen ruimen
Er is niet één systeem voor mijnenruiming. Er zijn verschillende benaderingen, elk met echte afwegingen.
De richting waarin de sector beweegt, naar onbemande, gespreide mijnenbestrijding, is juist. Maar door alle huidige methoden loopt een patroon: de laatste stap, het identificeren en onschadelijk maken van elke afzonderlijke mijn, blijft veel middelen vragen, en als het aantal mijnen stijgt, schaalt dat proces slecht.
Waarom dit verder reikt dan het leger
De situatie in de Straat van Hormuz is het duidelijkste voorbeeld. Analisten hebben de verstoring vergeleken met de energiecrises van de jaren zeventig. Zelfs na een politiek akkoord kan het herstel van de scheepvaart uitlopen tot eind 2026 of later, deels omdat mijnenruiming fysiek traag is en deels omdat het vertrouwen dat de koopvaardij nodig heeft om terug te keren tijd kost.
De Rode Zee is een ander voorbeeld. Sinds eind 2023 hebben aanvallen van de Houthi's op koopvaardijschepen met raketten, drones en mijnen het verkeer door de Bab al-Mandab met ongeveer 60% teruggebracht. Egypte schatte dat de verstoring het Suezkanaal alleen al in 2024 zo'n 7 miljard dollar aan inkomsten kostte.
De Oostzee kent zowel een historische als een moderne dreiging. Naar schatting liggen er nog meer dan 80.000 mijnen en andere niet-ontplofte resten uit de twee wereldoorlogen op de zeebodem, en in het huidige ruimtempo blijft die vervuiling nog generaties lang bestaan. Maar de erfenis uit het verleden is niet de enige zorg. Schepen van de Russische schaduwvloot hebben sinds 2023 minstens twaalf pijpleidingen en kabels in de Oostzee beschadigd. De NAVO is als reactie operatie Baltic Sentry gestart, en de landen rond de Oostzee investeren fors in de verdediging van de zeebodem. De dreiging van nieuwe mijnenlegging in een toekomstige crisis is geen geschiedenis. Het is een actueel planningsscenario voor elke marine aan de Oostzee.
Wat volgens ons moet veranderen
We beweren niet dat de bestaande mijnenbestrijding het mis heeft. De verschuiving naar onbemande, autonome, gespreide systemen is de goede richting, en die is al gaande. Wat volgens ons verder kan, is de stap van het onschadelijk maken zelf, en dan vooral hoeveel mijnen je tegelijk kunt aanpakken.
Bij Nordhal Defence bouwen we betaalbare, wegwerpbare, via glasvezel bestuurde onderwaterdrones die gemaakt zijn om parallel te worden ingezet. Als je weet waar vijf mijnen liggen, zet je vijf drones tegelijk in. Eén bediener bestuurt meerdere eenheden via semi-autonoom uitgevoerde missies. Het onschadelijk maken gebeurt parallel, niet na elkaar.
De kosten dalen doordat het grootste deel van de sensoren en de rekenkracht naar het oppervlakteschip verhuist (het onderwatervoertuig blijft eenvoudig en goedkoop), en doordat we sterk leunen op moderne productiemethoden in plaats van traditionele onderdelen van defensiekwaliteit. Het systeem is ontworpen om te integreren met bestaande platforms: fregatten, patrouilleschepen of autonome oppervlaktevaartuigen. De bediener blijft op het schip. Geen bemanning hoeft zich ook maar in de buurt van het mijnenveld te begeven.
We zijn een Deense startup met een prototype in ontwikkeling, en we moeten nog veel bewijzen. Mijnen vinden en classificeren is een aparte, enorme uitdaging, en die proberen we niet op te lossen. We richten ons op de stap die daarna komt: als je weet waar de mijnen liggen en ze snel moet aanpakken, in grote aantallen, vanaf welk platform er ook beschikbaar is.
De vraag is of je de onbalans in tijd kunt verkleinen door het knelpunt bij het onschadelijk maken direct aan te pakken. Wij denken van wel. Als u in dit veld werkt, hoor ik graag hoe u het ziet, bij ons bericht op LinkedIn.